عاصى گويد : چرا معصيت كردم و يا ليت « 1 » كه نكردمى و عصيان نياوردمى . اگر كافر باشد انگشت حسرت بدندان ندامت ميگزد و ميگويد : يا حسرتا على ما فرّطت فى جنب اللّه . أبو بكر ورّاق گفت : نفس وقتى كافر باشد و وقتى منافق و وقتى مرائى ؛ از آنجا كافر باشد كه با حقّ ألفت نگيرد ، و از آنجا منافق باشد كه بعهد وفا نكند ، و از آنجا مرائى باشد كه گامى برندارد إلّا برياى خلق ؛ و آنكه چنين باشد مادام ملامت كنندهء خود باشد . [ أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ ] هى مىپندارد و گمان مىبرد اين آدمى ؟ و او . عدىّ بن أبى ربيعه « 2 » بود همسايهء رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در مكّه و پيوسته رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در دعا گفتى : اللّهمّ اكفنى شرّ جارىّ السوء ، بار خدايا مرا از شرّ اين دو همسايهء بد كفايت كن . ابن عدىّ روزى بنزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد و گفت : اى محمّد مرا خبر ده كه روز قيامت كى باشد ؟ و چگونه باشد ؟ - رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم او را از احوال و اهوال قيامت بعضى بگفت عدىّ گفت : اى محمّد اينكه تو ميگوئى اگر معاينه ببينم باور ندارم چگونه ممكن باشد كه استخوانهاى پوسيدهء پراكنده را جمع كنند ؟ ! خداى تعالى آيت فرستاد

--> ( 1 ) - در بعضى نسخ : « بايست » . ( 2 ) - در نسخ اين تفسير و تفسير ابو الفتوح و ملا فتح اللّه « عدىّ بن ربيعة » ؛ خفاجى در عناية القاضى گفته : ( ج 8 ؛ ص 281 ) : « و قوله [ هو عدىّ بن أبى ربيعة ] كذا فى النسخ و هو الموافق للكشّاف و غيره و هو كما ذكر ابن حجر عدىّ بن أبى ربيعة ختن الاخنس بن شريق و هما اللذان كان رسول اللّه صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم يقول فيهما : اللّهمّ اكفنى جارىّ السوء و وقع فى بعضها عدىّ بن ربيعة و كأنّه من تحريف الكاتب » جزرى در اسد الغابه گفته : « الاخنس بن شريق الثّقفىّ و قد تقدّم نسبه فى [ أبىّ بن شريق ] و هو حليف بنى زهرة » و در [ أبىّ ] گفته : « أبىّ بن شريق و يعرف بالاخنس بن شريق ( تا آنكه گفته ) و كان اسمه أبيّا فلمّا أشار على بنى زهرة بالرجوع الى مكّة فى وقعة بدر فقبلوا منه فرجعوا ، قيل : خنس بهم فسمّى الاخنس و كان حليفا لبنى زهرة ؛ الترجمة » . نصّ عبارت ابو الفتوح ( ره ) اين است : « مفسّران گفتند : اين آيت در شأن عدىّ - بن ربيعة بن ابى مسلم آمد و او داماد أخنس بن شريق حليف بنى زهره همسايهء رسول ( ص ) بود در مكّه ؛ رسول ( ص ) در دعا گفتى : اللّهمّ اكفنى جارىّ السوء ؛ بار خدايا مرا از شرّ اين دو همسايه كفايت كن عدىّ را خواست و اخنس را » چون در اينجا عبارت نسخ اين تفسير تشويشى داشت بكمك تفسير ابو الفتوح ( ره ) تصحيح شد .